Hagenaar
Uit Zeilpedia.nl
Geschiedenis
De Hagenaar is ontstaan omstreeks 1880 en door het steeds belangrijker wordende vervoer met de trein en vrachtwagen verdwenen omstreeks 1925. De Hagenaar is typisch een schip in de overgang. Vrachtwagens en treinen waren nog niet noemenswaardig groot of betrouwbaar, terwijl de binnenvaart dit in die tijd nog wel was.
Eind 19de eeuw was er in Den Haag een ommekeer gaande betreffende vervoer over water. Aan de ene kant werd er gezegd dat de grachten dicht moesten omdat deze vies en vuil waren en bronnen waren voor ziektes als cholera, aan de andere kant met de uitbreiding van Den Haag met buitenwijken was er een sterke behoefde om veel bouwmaterialen naar Den Haag te krijgen. Omdat voor 1880 diverse ophaalbruggen vervangen waren door vaste bruggen, is er een beperking ontstaan in de mogelijkheid om bestaande scheepstypen te gebruiken.
Voor het type schip en de korte levens duur speelt ook nog mee dat het ontworpen was voor een speciale doorgang. En de bouw van de Laak haven.
Wagenbrug
Toen de Laak haven klaar kwam begin 20ste eeuw,verdween de behoefte van het scheepverkeer om in de binnenstad te kunnen komen.
Grotere Hagenaars werden gebouwd tot ongeveer 180 ton. Kleine schepen werden die aan de maten van de oude Wagenbrug gebonden waren werden wel "Wagenbruggers" genoemd.
De term Wagenbrugger komt omdat men de Wagenbrug gebruikte om een schip geschikt te maken voor de vaart door de Haagse grachten. Kon een schip hier onderdoor dan kon het overal onderdoor.
De afmetingen van het schip werden hierdoor:
- maximaal 26 meter lang
- maximaal 2,40 meter doorvaart hoogte.
- maximale breedte 4,15 meter.
Het schip kon tussen de 80 en 100 ton vervoeren.
De wagenbrug is echter in 1921 vervangen door een beweegbare brug en in 1928 vervangen door een vaste brug die lager was dan de oude Wagenbrug, namelijk 2,30 meter.
Bouw
De Hagenaars werden in eerste instantie gebouwd als een snelle rivier zeilschip (aak), vergelijkbaar met een Hasselteraak. De schepen werden gebouw langs de grote rivieren. Onder anderen in Westervoort of Dodewaard.
De eerste schepen waren gemaakt van hout en overboordig gebouwd. In voorschip en achterschip versmalden de boorden en liepen zij met de heve van het vlak uit in een klos, enigsins als bij een vlet. De Hagenaar had een korte mast met schietende streng, dat wil zeggen deze streng kon men langs de mast laten zakken, waardoor obstakels als spoorbruggen zonder verdere problemen gepasserd konden worden.
Later zijn is de Hagenaar in ijzer gebouwd en sterk in vorm veranderd. Van hoekig werd zij rond en glad. De Hagenaar kreeg de kenmerkende kop die we bij alle ijzeren aken terug vinden. Het achterschip van de Hagenaar is sterk geveegd. Het boeisel loopt rondom in de lijn met de romp. De bovenkant van de helmstok, de bovenkant van de mastkoker en de bovenpunten van de steven lagen in een één lijn om onder de Wagenbrug door te kunnen. Daartoe moest dan ook nog het bovenstuk van de anker en strijklier opklapbaar zijn. Veel onderdelen zoals zwaarden, strijkklampen en schilpadblokken van de zwaardlieren waren vaak wegneembaar. Daartoe konden enkele centimeters gewonnen worden, wat belangrijke winst opleverde.
Het tuig bestond uit een grootzeil met rechte gaffel, fok en eventueel een kluiver. De meeste ijzeren Hagenaars zijn gebouwd tussen 1905 en 1915.
In de 20ste eeuw werden de meesten gemoteriseerd.
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel Hagenaar; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.